Τεράστια κρίση στο Νεπάλ: Οι διαδηλώσεις της Gen Z κατά της κατάργησης των social media οδήγησαν στον θάνατο 22 ανθρώπους – Στους δρόμους βγήκε και ο στρατός για να επιβάλει την τάξη.
Το Νεπάλ βρίσκεται βυθισμένο στη χειρότερη πολιτική και κοινωνική κρίση των τελευταίων δεκαετιών. Οι δρόμοι της Κατμαντού, της πρωτεύουσας του Nεπάλ, γέμισαν με χιλιάδες νέους (κυρίως Gen Z)που αψήφησαν την απαγόρευση κυκλοφορίας, καταγγέλλοντας διαφθορά, ανεργία και κυρίως τον περιορισμό της ελευθερίας τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media). Το αποτέλεσμα: τουλάχιστον 22 νεκροί, εκατοντάδες τραυματίες, καμένα κυβερνητικά κτήρια και η παραίτηση του πρωθυπουργού Κ.Π. Σάρμα Όλι.
Η σπίθα που άναψε τη φωτιά
Η κυβέρνηση του Όλι είχε προχωρήσει σε μία απόφαση-σοκ: το μπλοκάρισμα 26 δημοφιλών πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, από το Facebook και το Instagram μέχρι το YouTube και το X, με βάση τον Νόμο για τη Διαχείριση της Χρήσης των Κοινωνικών Δικτύων που ψηφίστηκε το 2023. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε ευθεία επίθεση στην ελευθερία του λόγου και προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις.
Μέσω Instagram και Discord — πριν αυτά «κατεβούν» — η ΜΚΟ Hami Nepal, υπό τον 36χρονο Σουντάν Γκουρούνγκ, κινητοποίησε χιλιάδες νέους. Ο Γκουρούνγκ, γνωστός περισσότερο ως DJ και επιχειρηματίας (πριν ιδρύσει την οργάνωση μετά τον καταστροφικό σεισμό του 2015), εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για τη Gen Z. Η Hami Nepal, που είχε ήδη δράσει σε θέματα διαφάνειας και διαχείρισης κρίσεων, βρέθηκε ξαφνικά στο προσκήνιο ως φορέας υπεράσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων.
Δείτε επίσης: Αυστραλία: Απαγόρευση social media σε παιδιά – Ανησυχίες για ιδιωτικότητα
Από τα hashtags στις φλόγες του κοινοβουλίου
Η οργή μετατράπηκε γρήγορα σε βία. Διαδηλωτές έκαψαν το κτήριο του κοινοβουλίου, το Ανώτατο Δικαστήριο και κατοικίες πολιτικών. Η εικόνα του αντιπροέδρου και υπουργού Οικονομικών, Μπαράτ Παουντέλ, να ξυλοκοπείται και να σέρνεται μισόγυμνος στους δρόμους, έγινε το σύμβολο μιας κοινωνίας που νιώθει προδομένη από την πολιτική της ελίτ.
Ακόμα πιο σοκαριστική ήταν η είδηση του θανάτου της συζύγου του πρώην αναπληρωτή πρωθυπουργού, Τζαλανάθ Κανάλ, η οποία κάηκε ζωντανή όταν οι διαδηλωτές πυρπόλησαν το σπίτι της οικογένειας.
Εν μέσω χάους, περισσότεροι από 900 κρατούμενοι απέδρασαν από φυλακές στις δυτικές περιοχές της χώρας, ενώ το διεθνές αεροδρόμιο της Κατμαντού ανέστειλε τις πτήσεις του.
Η πολιτική τάξη σε αποσύνθεση
Με τις φλόγες να κατακαίνε τα θεμέλια της χώρας, ο πρόεδρος Ραμτσάντρα Πουντέλ απηύθυνε έκκληση για εθνική ενότητα, ζητώντας «αυτοσυγκράτηση και διάλογο». Όμως το πολιτικό σύστημα βρέθηκε σε αδιέξοδο: ο πρωθυπουργός Όλι παραιτήθηκε δηλώνοντας ότι «είναι ώρα για πολιτική λύση», ενώ τρεις υπουργοί, ανάμεσά τους και ο υπουργός Εσωτερικών, κατέθεσαν επίσης τις παραιτήσεις τους.
Ο στρατός του Νεπάλ ανέλαβε τον έλεγχο της δημόσιας ασφάλειας, δηλώνοντας ότι «θα προστατεύσει τη ζωή και την περιουσία των πολιτών», χωρίς να αποκλείει την επιβολή στρατιωτικού νόμου.
Γιατί εξεγέρθηκαν οι νέοι
Η Gen Z, η γενιά που γέμισε τους δρόμους δεν κινητοποιήθηκε μόνο για τα social media. Όπως είπαν πολλοί από τους διαδηλωτές, αυτή ήταν η αφορμή. Πίσω από την οργή βρίσκονται χρόνια οικονομικής ασφυξίας και πολιτικής απογοήτευσης. Η ανεργία έχει οδηγήσει εκατομμύρια νέους στο εξωτερικό, σε χώρες όπως η Μαλαισία και η Νότια Κορέα, για να εργαστούν σε οικοδομές και εργοτάξια.
Δείτε επίσης: Γαλλία: Πρόταση για απαγόρευση social media μετά από φόνο σε σχολείο
Όπως δήλωσε ο 23χρονος φοιτητής Γιουτζάν Ρατζμπαντάρι: «Περίπου 20 άνθρωποι έχουν δολοφονηθεί από το κράτος. Η κυβέρνηση πρέπει να λογοδοτήσει για τις ζωές που χάθηκαν».
Η φωνή της Gen Z, μιας γενιάς που μεγάλωσε με το διαδίκτυο, βρήκε έκφραση μέσα από τα ίδια τα εργαλεία που επιχειρήθηκε να φιμωθούν: τα social media. Η διαμαρτυρία τους δεν αφορά μόνο την ελευθερία λόγου αλλά και το δικαίωμα στη συμμετοχή, στη διαφάνεια και σε ένα μέλλον με ευκαιρίες.
Μερικοί διαδηλωτές πέταξαν πέτρες στην κατοικία του πρωθυπουργού Χάτζα Πρασάντ Σαρμά Όλι στην πόλη Νταμάκ. «Η απαγόρευση των social media ήταν απλώς η αφορμή για να αντιδράσουμε» δήλωσε στο BBC η διαδηλώτρια Σαμπάνα Μπουντατόκι, προσθέτοντας: «Περισσότερο από το “μπλόκο” εστιάζουμε στη διαφθορά. Θέλουμε πίσω τη χώρα μας. Βγήκαμε για να σταματήσουμε τη διαφθορά».
Η γεωπολιτική διάσταση
Το Νεπάλ δεν είναι απλά ένα μικρό κράτος στους πρόποδες των Ιμαλαΐων. Είναι ένα πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα σε δύο γίγαντες: την Ινδία και την Κίνα. Ο παραιτηθείς πρωθυπουργός Όλι είχε κατηγορηθεί ότι στράφηκε υπέρ του Πεκίνου, εντάσσοντας τη χώρα πιο ενεργά στην κινεζική πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος».
Η Ινδία, από την πλευρά της, δεν έκρυψε την ανησυχία της. Ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι δήλωσε ότι «η ειρήνη και η σταθερότητα του Νεπάλ είναι ύψιστης σημασίας», στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Το Πεκίνο, αντιθέτως, επέλεξε σιωπή, τηρώντας αποστάσεις από τις βίαιες εικόνες που έκαναν τον γύρο του κόσμου.
Ένα μέλλον αβέβαιο
Η κρίση στο Νεπάλ ξεπερνά κατά πολύ την απαγόρευση των social media. Αποκαλύπτει τα βαθιά ρήγματα μιας κοινωνίας που αισθάνεται εγκλωβισμένη σε ένα πολιτικό σύστημα που ανακυκλώνει τα ίδια πρόσωπα από το 2008, όταν καταργήθηκε η μοναρχία.
Με τον στρατό να περιπολεί τους δρόμους, κυβερνητικά κτήρια κατεστραμμένα και την πολιτική ηγεσία αποδυναμωμένη, η χώρα μπαίνει σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η φωνή της νεολαίας δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί — και ότι η μάχη για τα ψηφιακά δικαιώματα στο Nεπάλ είναι άρρηκτα δεμένη με τον αγώνα για δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη.
Νεπάλ – Διαδηλώσεις Gen Z: Άρση περιορισμών στα socia media
Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά τις αιματηρές συγκρούσεις, η κυβέρνηση του Nεπάλ υποχώρησε, αίροντας το μπλοκάρισμα στις πλατφόρμες social media. Η απόφαση ελήφθη αργά το βράδυ της Δευτέρας σε έκτακτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, με τον υπουργό Επικοινωνιών και Πληροφόρησης Πρίτβι Σούμπα Γκουρούγκ να δηλώνει ότι στόχος ήταν «η ικανοποίηση των αιτημάτων της Gen Z».
Δείτε επίσης: Πώς τα social media διαμορφώνουν την αντίληψή μας για την πραγματικότητα
Η κυβέρνηση είχε δικαιολογήσει το αρχικό μπλοκάρισμα επικαλούμενη την ανάγκη καταπολέμησης των fake news, της ρητορικής μίσους και των διαδικτυακών απατών. Επίσης, η κυβέρνηση είπε ότι απαγόρευση είχε επιβληθεί επειδή οι πλατφόρμες δεν είχαν εγγραφεί στο υπουργείο Επικοινωνίας και Τεχνολογίας εντός της προθεσμίας. Επισήμως, οι αρχές υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται για γενική απαγόρευση, αλλά για προσπάθεια συμμόρφωσης των εταιρειών με τη νομοθεσία του Νεπάλ.
Στο προσκήνιο έχει βρεθεί και το λεγόμενο κίνημα κατά των «nepo kids», που καταγγέλλει τον προκλητικό τρόπο ζωής των παιδιών πολιτικών, τον οποίο αποδίδει σε αθέμιτο πλουτισμό των οικογενειών τους.
Οι νέοι, ωστόσο, το εξέλαβαν ως επίθεση στις ελευθερίες τους, καταγγέλλοντας αυταρχισμό και φωνάζοντας συνθήματα όπως «ως εδώ» και «τέλος στη διαφθορά».
